گزارش خبرگزاري فارس از سمنان، سرسبزي و طراوت بي‌مانند امسال در پارك ملي توران هيجان بي‌وصفي را در حيات وحش و طبيعت منطقه به‌همراه داشته و به اين منطقه حفاظت شده طراوت و تازگي دوباره‌اي بخشيده و اين در حالي است كه وجود برخي مشكلات تا حدودي اين زيبايي‌ها را تحت تاثير قررار داه است.

*پارك توران طبيعت و جانوران
وسعت و طبيعت بي‌نظير منطقه، تنوع زيستي و گياهي در اين بخش از خاك ايران تحسين هر بيننده‌اي را برمي‌انگيزد و مجموعه ارزشمندي را به لحاظ آموزشي، علمي، پژوهشي، گردشگري و گنجينه‌اي ژنتيكي پيش چشمان بازديدكنندگان و محققان قرار مي‌دهد.
نخستين مصوبه شوراي عالي حفاظت محيط زيست درخصوص پارك ملي توران مربوط به سال 1351 است كه در آن، اين منطقه به عنوان منطقه حفاظت شده اعلام شد.
پس از آن در سال 55 مصوبه شماره 75 شوراي عالي حفاظت محيط زيست اين منطقه را به دو بخش پناهگاه حيات وحش و منطقه حفاظت شده تقسيم كرد.
پارك ملي و اثر طبيعي ملي داراي درجه حفاظتي يكساني هستند و ورود به اين محدوده ممنوع و مستلزم كسب اجازه از سازمان حفاظت محيط زيست بوده و هر‌گونه فعاليت انساني در اين دو سطح حفاظتي ممنوع است.
در پناهگاه حيات وحش و منطقه حفاظت شده توران تنها با مجوز سازمان حفاظت محيط زيست بخشي از فعاليت‌هاي انساني قابل انجام است.
اين دو منطقه كه از نظر سطح حفاظتي در يك درجه‌بندي هستند، داراي منابع غني حيات وحش در بخش پناهگاه حيات وحش و قابليت‌هاي ژئوپارك، خصوصيات زمين‌شناسي، چشمه‌ها، منابع آبي و رودخانه‌ها در بخش منطقه حفاظت شده است كه بايد تحت حفاظت قرار گيرند.
از آنجا كه در اين منطقه نياز به انجام بخشي از امور بهره‌برداري انسان‌ساخت نظير معادن بود، مصوبه سال 55 شوراي عالي محيط زيست، هر‌گونه فعاليت انساني را در پناهگاه حيات وحش ممنوع اعلام كرد و بخشي از فعاليت‌هايي كه را داراي اثرات مخرب زيست‌محيطي كمتري بود، در منطقه حفاظت شده مشخص كرد.
پس از آن در سال 81 بخشي از پناهگاه حيات وحش كه هسته مركزي و امن‌ترين زيستگاه‌هاي منطقه را در خود جاي داده است، به پارك ملي تبديل شد تا به بهترين نحو حيات وحش و منابع طبيعي تحت حفاظت قرار گيرد.
مديركل حفاظت محيط زيست استان سمنان در خصوص مي‌گويد: منطقه حفاظت شده توران در سال 1975 ميلادي به دبيرخانه برنامه انسان و كره مسكون سازمان ملل به عنوان يكي از 9 ذخيره‌گاه جمهوري ‌اسلامي معرفي شد.
حسينعلي ابراهيمي افزود: ايران در آن سال، 9 ذخيره‌گاه به اين برنامه معرفي كرد كه مجموعه مورد حفاظت توران، بزرگ‌ترين مجموعه حفاظتي بود چرا كه اين منطقه با وسعت يك ميليون و 450 هزار هكتار، بزرگ‌ترين منطقه مورد حفاظت محيط زيست دنيا پس از منطقه سرنگيتي در آفريقا محسوب مي‌شود.
وي با اشاره به اينكه مجموعه حفاظت شده توران، ميزبان بسياري از گونه‌هاي نادر جانوري و گياهي است، گفت: اين منطقه داراي منابع غني تنوع زيستي بوده و مهم‌ترين و شاخص‌ترين گونه منطقه يوزپلنگ آسيايي است كه به عنوان نماد حيات وحش كشور انتخاب شده است.
ابراهيمي ادامه داد: يوزپلنگ آسيايي در راس هرم اكولوژيك كشور قرار دارد و نقش كليدي آن در تامين غذاي گوشتخوران كوچك‌تر انكار ناپذير است.
وي افزود: اين‌گونه در تمام دنيا تنها در ايران باقي مانده و ايران هم فقط در مناطق محدودي از استان‌هاي مركزي كشور مانند منطقه توران پذيراي اين حيوان بوده كه متاسفانه اين‌گونه ارزشمند هم‌اكنون در معرض انقراض است.
مديركل حفاظت محيط زيست استان سمنان گفت: هم‌اكنون طرح‌هاي بين‌المللي با همكاري صندوق تسهيلات جهاني و سازمان حفاظت محيط زيست در استان سمنان و يزد در حال اجرا براي حفاظت از نسل اين‌گونه است.
ابراهيمي افزود: در ميان گربه‌سانان پس از يوزپلنگ، اين منطقه داراي گونه‌هاي باارزش ديگري نظير گورخر، پلنگ، كاراكال، گربه وحشي و گربه‌ شني است كه متاسفانه اين گونه‌ها نيز در معرض تهديد هستند.
وي با اشاره به آخرين وضع گورخر آسيايي كه در اين منطقه زيست مي‌كند، گفت: گورخر آسيايي نيز هم‌اكنون در معرض خطر انقراض است.
مديركل حفاظت محيط زيست استان سمنان افزود: اين‌گونه در ايران و آسياي ميانه وجود دارد كه گورخر ايراني يك زيرگونه از گورخر آسيايي است.
ابراهيمي تصريح كرد: تفاوت‌هاي اين‌گونه با نوع آسياي ميانه آن است كه گورخر ايراني هر دو سال يك بار و عموما تك قلو زايمان مي‌كند و از اين رو در معرض خطر قرار دارد اما گورخر آسيايي سالي يك بار زايمان مي‌كند.
اين‌گونه در ايران منحصر به توران در استان سمنان و بهرام گور است.
بررسي‌ها نشان داده است كه پرنده زاغ‌بور نوعي گونه با ارزش و منحصر به‌فرد از پرندگان و تنها پرنده آندميك ايران است.
اين پرنده را اروپايي‌ها به نام پرنده ميليون دلاري مي‌شناسند چرا كه براي ديدنش تنها بايد به ايران سفر كرد.
اين پرنده داراي پراكنش خوبي در ايران بوده و موفقيت ديدن اين پرنده در مجموعه حفاظت شده توران 90 درصد است.
اين پرنده بيشتر روي قيچ زارها و كاروان كش‌ها لانه مي‌سازد و از خانواده كلاغ‌هاست.
سالانه حدود 100 گردشگر داخلي و خارجي به اين منطقه سفر مي‌كنند و اين منطقه ميزبان گردشگران طبيعي از كشورهاي سوئد، سوئيس و آلمان است.
مجموعه‌اي از نادرترين و كمياب‌ترين گونه‌هاي گياهي در مجموعه تحت حفاظت توران وجود دارد كه باريجه، وشق، سالسولا، ابرقوسين، درمنه، انواع گون و گز از جمله گونه‌هاي گياهي را در منطقه شامل مي‌شود.

*محيط زيست خارتوران و آلاينده‌ها
متاسفانه بيشتر مناطق طبيعي ايران در سال‌هاي اخير دستخوش تغييرات و دست‌كاري‌هاي انسان شده و منطقه حفاظت شده توران نيز از اين قاعده مستثني نبوده است.
مديركل حفاظت محيط زيست استان سمنان تاكيد كرد: نمي‌توان هر نوع آلاينده‌اي را به نام توسعه صنعت وارد محيط زيست كرد.
ابراهيمي افزود: جبران تخريب‌هايي كه هم‌اكنون در محيط زيست اتفاق مي‌افتد، بسيار سخت و دشوار است و سال‌ها زمان مي‌برد.
وي اظهارداشت: 336 واحد صنعتي و خانگي در استان سمنان آلاينده منابع آب، خاك و هوا هستند.
ابراهيمي افزود: در استان سمنان، 120 واحد آلاينده آب و خاك و 216 واحد آلاينده هوا فعاليت مي‌كنند كه البته همه آنها به سامانه كنترل مقابله با آلودگي مجهز شده‌اند.
وي ادامه داد: در استان سمنان وسايل موتوري، 51 درصد آلودگي‌هاي هوا را ايجاد مي‌كنند و پس از آن، احتراق سوخت‌ها 16 درصد، انجام فرايندهاي صنعتي 15 درصد، تخريب و تخمير مواد ضايعاتي چهار درصد و امور ديگر 14 درصد آلودگي‌ها را موجب مي‌شوند.
مدير كل حفاظت محيط زيست استان سمنان تصريح كرد: براساس اصل پنجاهم قانون اساسي، حفاظت و صيانت از محيط زيست وظيفه همه افراد جامعه است و نبايد گذاشت ميزان آلاينده‌ها بيش از وضع موجود افزايش يابد.
ابراهيمي فرهنگ‌سازي را يكي از راه‌بردهاي اساسي كاهش ميزان تخريب محيط زيست دانست و بر لزوم نهادينه شدن فرهنگ حفاظت از منابع طبيعي و خداداي تاكيد كرد.
وي گفت: صنعت و معدن از محورهاي اصلي توسعه استان سمنان عنوان شده است اما نبايد توسعه صنعت به تخريب محيط زيست موجودات كم‌ياب و حتي محل زندگي انسان‌ها منجر شود.
ابراهيمي گفت: اجراي طرح احياي زيست‌بوم‌ها، ايجاد موزه تاريخ طبيعي در سمنان و راه‌اندازي مركز رصد ستارگان و تحقيقات زيست‌محيطي از مهم‌ترين برنامه‌هاي امسال حفاظت محيط زيست استان سمنان است.
مديركل حفاظت محيط زيست استان سمنان همچنين درباره برخورد با صنايع آلاينده گفت: همه واحدهاي آلاينده اين استان به سامانه كنترل و مقابله با آلودگي مجهز شده‌اند.
مديركل حفاظت محيط زيست استان سمنان همچنين از وجود 70 درصد گونه‌هاي پستاندار در معرض انقراض در زيست‌بوم‌هاي اين استان خبر داد و افزود: 20 درصد مناطق حفاظت شده كشور در اين استان قرار دارد و اين مناطق داراي بسياري از گونه‌هاي طبيعي و جانوري نادر و در معرض انقراض هستند.
وي تصريح كرد: استان سمنان تاكنون پنج محيط‌بان را براي حفاظت از مناطق مديريت شده تقديم نظام و انقلاب كرده است و با توجه به حساسيت‌هاي موجود در اين استان، ايجاد شعبه ويژه رسيدگي به جرائم زيست‌محيطي ضروري است.
مديركل حفاظت محيط زيست استان سمنان توسعه و رشد اقتصادي كشور را در گرو توجه به تنوع زيستي و ژنتيكي دانست و گفت: جبران تخريب‌هايي كه هم‌اكنون در محيط زيست اتفاق مي‌افتد بسيار سخت و دشوار است و سال‌ها زمان مي‌برد.
وي اظهارداشت: طبيعت و تنوع زيستي موجود در استان سمنان در سطح بين‌المللي شناخته شده است اما امكانات لازم براي معرفي اين استعدادهاي خدادادي در استان وجود ندارد.
منطقه حفاظت شده توران، معرف يكي از چهار ناحيه كلان رويشي است، ناحيه كلان رويشي هيركاني، ناحيه كلان رويشي ايران توراني، ناحيه كلان رويشي زاگرس و ناحيه كلان رويشي خليج عماني، چهار ناحيه كلان رويشي را شامل مي‌شود.
ناحيه رويشي ايراني توراني بزرگ‌ترين ناحيه كلان رويشي ايران است كه بيشترين سطح كشور را تشكيل مي‌دهد.
منطقه تحت حفاظت توران تمام گونه‌هاي گياهي نواحي رويشي ايراني توراني را دارد و مجموعه عظيمي از گونه‌هاي گياهي با ارزش را در خود جاي داده است و رسيدگي به اين منطقه و جلوگيري از ورود آلاينده‌ها به آن عزم عموم مردم را مي‌طلبد.
...........................................
گزارش از: سپيده سير
خبرنگار فارس در استان سمنان

سال  ۱۳۸۸  مبارك

در تاريخ ۱۲ اسفند امسال (  ۵- ۶ روز قبل ) در روستاي آهوانو در ۱۵ كيلومتري چشمه علي دامغان  و مشرف به مناطق شكار ممنوع كوه سفيد و آرسك يكي از بكر ترين شكارگاه هاي دامغان يك پلنك ۳ ساله با طولي بالغ بر ۲ متر به آغل يك روستليي در آهوانو حمله مي كنه و حدود ۳۳ راس گوسفند را پاره و از محل دور مي شود

فرداي آنروز مسئولين محيط زيست دامغان كه از اين موضوع باخبر شده اند ( به گفته خوشان ) با اسلحه بيهوشي به رد يابي پلنگ مي پردازند كهدر صورت مشاهده يا به مناطق بالايي هدايت يا با كمك تير بيهوشي زنده گيري شود كه در منطقه زير پل آستانه پلنگ مشاهده و بعد از شليك تير بيهوشي براي بستن پلنگ به سمت اين حيوان رفته كه پلنگ كاملا بيهوش نشده و  به انها حمله و در برابر اين حمله مامورين به شليك و كشتن پلنگ مبادرت مي نمايند و يكي از باارزش ترين موجودات محيط زيست ايران به راحتي از بين ميرورد

البته نكات زير در مورد اين پلنگ قابل بررسي است :

۱- منطقه مورد نظر يكي از بهترين مناطق و پر شكارترين مناطق دامغان است با توجه به اينكه پلنگ معمولا كمتر ريسك حضور در محل هاي انساني را مي كند علت حضور اين پلنگ  در آغل گوسفندان جاي بررسي دارد

۲- ايا محيط زيست به عنوان متولي حفظ و حراست از حيات وحش ايران در قبال اين گونه حمله ها نبايد خسارت ناشي از اين گونه در حال انقراض را پرداخت كند  ( نمي دانم شايدم پرداخت شده ) تا فرد متضرر بدنبال نابودي اين گونه حيات وحشي نباشد ( البته فرد مذكور در اين حادثه دخالتي در مرگ پلنگ نداشته است )

۳- پس از برخورد تير بيهوشي معمولاً روي حيوان يك تور انداخته كه در صورت بيهوش نشدن كامل موجود وحشي به فرد نتواند حمله كند هر چند جاي پنجه و دندان پلنگ روي پاي يكي از مامورين را كه شخصاً ديدم حكايت از ان داشت كه پلنگ خطر جاني براي افراد نداشته و تقريبا بعد از شليك تير بيهوش شده بود اما ترس از پلنگ و نبود همان تور ناقابل منجر به مرگ پلنگ شده است

بهر حال بازهم عدم تجهيزات كامل در محيط زيست ما قرباني گرفت كه شايد سال هاي بعد فرزندان ما در افسانه ها اسمي از آن بشنوند و خود ما زماني برسد كه براي بقاي يك قلاده از آن حاضر به خرج كردن مبلغي ده ها برابر  آن تفنگ بيهوشي باشيم

آتش زدن نیزارهای اطراف دریاچه پریشان باعث شد هزاران لاک پشت و پرنده های مهاجر زنده زنده در آتش بسوزند.آتش زدن نیزارهای اطراف دریاچه به منظور ساخت جاده ای انجام شد که در ماه های گذشته بحث های فراوانی درباره آن مطرح بود و کارشناسان محیط زیست بارها نسبت به این اقدام واکنش نشان داده و خواستار توقف جاده سازی در تنها دریاچه آب شیرین ایران شده اند. شرح پریشانی آتش زدن نیزارهای اطراف دریاچه در دو ماه اخیر باعث بروز این فاجعه زیست محیطی شد و هزاران پرنده مهاجر و لاک پشت بومی، مار و جانوران دیگر جان دادند.

به به گزارش مهر و به نقل از شاهدان عینی در زمان تخمگذاری پرندگان مهاجر و بومی در تالاب پریشان تخم این پرندگان نیمروی نیمروز کارگران و راهسازان شده بود.
نزدیک به 30 هکتار از نیزارهای اطراف دریاچه پریشان در یک سال گذشته به شکل سازمان یافته ای طعمه آتش خودساخته مسببان اصلی تخریب تالاب پریشان شده است که نزدیک به 20 هکتار آن در سال گذشته و بیش از هشت هکتار آن نیز در یک ماه و نیم گذشته آتش گرفته است.
خبرگزاری مهر عکس های متاثرکننده ای از بقایای جانوران آتش گرفته منتشر کرده است. نرگس روحانی کارشناس ارشد محیط زیست و از فعالان سازمان های غیردولتی محیط زیستی با تایید خبر آتش گرفتن جانوران دریاچه به «سرمایه» می گوید: «فرصت طلبی برخی شرکت های راه سازی دلیل اصلی بروز این فاجعه است وگرنه این جاده هیچ منفعتی برای ساکنان منطقه ندارد و اگر درست و دقیق به تبعات آن نگاه کنند، درمی یابند که ساخت جاده به ضررشان است.»
او ادامه می دهد: «پرندگان مهاجر در نیزارهای اطراف «پریشان» لانه کرده بودند. این تنها دریاچه بزرگ آب شیرین است که به این حال و روز گرفتار شده است.»
پرندگان در روزهای پایانی آذر و شروع فصل به دریاچه پریشان کازرون کوچ کرده بودند. آیا احتمال سوختن این پرندگان قابل پیش بینی نبود؟»
دکتر اسماعیل کهرم استاد دانشگاه با تاسف پاسخ می دهد: «بدون شک قابل پیش بینی بود پس می توان گفت این فاجعه عمدی بوده است.»
او درباره حوادث اخیر جاده سازی دریاچه پریشان و جلب موافقت ساکنان و امضای طومار می گوید: «این اتفاق حاصل نگاه منفعت طلبانه و فعالیت انتخاباتی افرادی است که به منافع جمعی در طول زمان توجهی ندارند. آنها به مردم که اطلاعات کافی از تبعات این جاده سازی نداشته اند از فواید تالاب چیزی نگفتند و مردم برای اینکه به راحتی بتوانند از مسیر حسین آباد به امامزاده برسند فریب این تبلیغات را خوردند. آنها توانستند از مسیرهای مختلف در وزارت راه هم نفوذ کنند و نتیجه آن می شود جاده ای که اکنون در حال گذر از وسط نیزارهای این دریاچه است؛ جایی که محل اختفای لاک پشت ، مار و پرندگان بود.»
به گفته این کارشناس شن ریزی برای احداث جاده باعث کور شدن چشمه های آب شیرین دریاچه پریشان شده است: «10 سانت شن ریزی و عبور غلتک باعث شد آب دریاچه دیگر توسط این چشمه ها شیرین نشود. این نیزار حکم نگهبان و یقه دریاچه را داشت که مانع از ورود آلاینده ها به دریاچه می شد.»
کهرم انتقاد دیگری هم به روند جاده سازی در پریشان دارد: «840 حلقه چاه در اطراف این دریاچه موجود است که 500 حلقه آن غیرمجاز است. مگر چقدر می توان از دریاچه آب کشید. سفره آب های زیرزمینی به این شکل نابود شده، بخش عمده ای از دریاچه هم خشک شده است.»

آنچه بر پریشان گذشت

در روزهای عاشورا و تاسوعا با اینکه هنوز مجوزی برای ساخت راه روستایی صادر نشده بود ماموران و مهندسان راه سازی فعالیت خود را آغاز کردند. در طول یک هفته تنها دریاچه شیرین کشور که بر اثر خشکسالی بخش زیادی از ذخیره آبی خود را از دست داده بود جایگاه بیل و بولدوزر شد.
پریشان از جمله اکوسیستم های پایداری است که در اثر عوامل تکتونیک به وجود آمده و میلیون ها سال است که خود را با شرایط موجود حفظ کرده است. این دریاچه چهار گونه ماهی بومی دارد. وسعت این تالاب چهار هزار هکتار است. مهم ترین گونه های گیاهی اطراف آن شامل نی، لویی، گز، بلوط جنگلی، زالزالک و بادام کوهی است. پریشان در سال 51 براساس مصوبه شورای عالی حفاظت از محیط زیست به عنوان منطقه حفاظت شده ثبت شد و از سال 53 بخشی از آن تحت عنوان دشت ارژن به پارک ملی ارتقا یافته است.
این تالاب همچنین از سال 55 به عنوان تالاب بین المللی در سایت کنوانسیون رامسر ثبت شده است.
در همان روزهایی که مسوولان و فعالان محیط زیستی می رفتند که روز جهانی تالاب ها را گرامی بدارند «پریشان» با اقدامات گوناگون راه سازی سرگشته تر شد.
در نشستی که به مناسبت این روز در منطقه برگزار شد، حاضران بر این نکته تاکید کردند که حیات دریاچه پریشان حیات حاشیه نشینان و کل منطقه کازرون است.
انتقادها به این جاده سازی تا به آنجا ادامه یافت که دادستان کل کشور هم در نامه ای به رئیس سازمان حفاظت محیط زیست خواستار پیگیری علت و تخریب تالاب پریشان و معرفی متخلفان شد.
پس از اولین آتش سوزی ها و تخریب در منطقه در روزهای 28 و 29 دی ماه هم مدیرکل دفتر زیستگاه ها و امور مناطق سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرد: «این اقدام از سوی پیمانکار انجام شد و اداره کل محیط زیست فارس اقدام به تشکیل پرونده و صدور حکم توقف پروژه کرد.»
حتی قرار شد تمامی خسارت وارده به تالاب که متوجه پیمانکار بود پرداخت شود و حالا دریاچه پریشان باز طعمه آتش شده و هزاران جانور آن نابود شده اند. چه باید کرد؟ آیا طبیعت تخریب شده ترمیم می شود؟
دکتر اسماعیل کهرم در این باره به «سرمایه» می گوید: «طبیعت می تواند خود را ترمیم کند اما به شرطی که ما ابتدا این زخم را بخیه بزنیم. چشمه های کور شده را باز کنیم. چاه های غیرمجاز بسته و متولیان آن جریمه شوند و از همه مهم تر اینکه پروژه راه سازی متوقف شود.»

در حالي که تصور مي شد نسل شوکا از 30 سال پيش در جنگل هاي ارسباران منقرض شده است، يک رأس از اين حيوان که کوچک ترين گوزن زرد ايراني به حساب مي آيد، اواخر ارديبهشت ماه توسط يکي از جوانان روستاي دارانا در غرب منطقه ارسباران پيدا شد.
 
اين جوان که در هفته محيط زيست نيز از سوي سازمان مربوط تقدير شد، اين گوزن را که گوساله 15 روزه بود و مورد حمله سگ هاي گله قرار گرفته بود، نجات داده و به مدت دو هفته با يک بز شيرده تغذيه کرد و بعد آن را تحويل مأموران محيط زيست کليبر داد.
 
اين حيوان نادر به دلايلي همراه با بز شيرده به تبريز منتقل مي شود و متاسفانه مي ميرد. انتقال آن از محيط طبيعي خود به تبريز، آن هم در حالي که در منطقه ارسباران مناطق حفاظت شده متعددي وجود دارد و امکان مراقبت در مراکزي چون آينالي وجود داشت جاي تأمل دارد .
 
گفتني است دو سال پيش يک راس خرس قهوه اي به علت تهديد محيط زيستش در منطقه قره داغ و در سرماي زمستان به سوي تبريز روان شد و بالاخره در دانشگاه آزاد تبريز به دام افتاد و سرانجام کشته شد

هنگامي‌كه محو تماشاي خرس قهوه‌اي ايراني در محيط طبيعي زندگي‌اش بودم، به‌اين موضوعات فكر مي‌كردم كه علاوه بر جثه نسبتاً كوچك در مقايسه با عموزاده‌هايش در شمال كانادا، محدوديت تغذيه‌اي و رژيم غذايي بسته‌تري نسبت به‌آنها نيز دارد، كه البته ناشي از اجبار محيط زندگي و اكوسيستم آنهاست.
محل زيست خرس قهوه‌اي ايراني، مناطق جنگلي و كوهستاني و بيشتر در دو رشته‌كوه البرز و زاگرس است. طول اين حيوان بزرگ و تنومند ممكن است به‌دو متر و وزن آن به‌بيش از 250 كيلوگرم برسد. لازم به‌يادآوريست كه وزن خرس گريزلي (خويشاوند خرس قهوه‌اي ايراني در كانادا) به‌530 كيلوگرم نيز مي‌رسد!
طبق اصل اكولوژيكي برگمن، حيوانات خون‌گرم مناطق سرد (عرض‌هاي جغرافيايي بالا) جثه بزرگتر و در نتيجه نسبت سطح به‌وزن كمتري از خويشاوندان مناطق گرمسيري خود دارند. به‌عنوان مثال گوزن قرمز يا قوچ و ميش (از هر نژادي) عموماً در مناطق مرتفع و قسمت‌هاي سردسير كره زمين جثه‌هاي درشت‌تري نسبت به همگنان در مناطق جنوبي و گرم‌ دارند. قوچ لارستان و قوچ اوريال در ايران نمونه بارز اين مسأله است. شواهد نشان مي‌دهد كه در مورد خرس قهوه‌اي نيز اين مسأله در ايران مصداق پيدا مي‌كند. علي‌رغم وجود اين گونه در سراسر ايران در گذشته‌اي نه‌چندان دور، خرس‌هاي قسمت‌هاي شمالي ايران در نواحي البرز و جنگل‌هاي كوهستاني ارسباراني جثه‌هاي تقريباً بزرگتري از خرس‌هاي صفحات جنوبي كشور، در استان‌هاي فارس و كرمان دارند.
خرس ايران سر پهن و پوزه‌ كوتاه و گوش نسبتاً‌ كوچك و راست و گرد و چشم‌ها نسبتاً كوچك و گردن كوتاه و كلفت است. دست‌ها و پاها بلند و كلفت و هر كدام با پنج چنگال و پاها از دست‌ها بلندترند.
بدن از موهاي انبوه و زبر و بلند پوشيده شده است. رنگ موها از قهوه‌اي تيره تا قهوه‌اي زرد و خاكستري تغيير مي‌كند. گاهي لكه كوچكي با رنگ روشن در سينه ديده مي‌شود.
خرس قهوه‌اي در ايران در نواحي جنگلي و كوهستاني كوه‌هاي البرز و كوه‌هاي زاگرس زندگي مي‌كند.

هفته گذشته 2 قلاده از آخرین بازمانده‌های یوزپلنگ ایرانی در تصادفات جاده‌های یزد و کرمان جان سپردند

مژگان جمشیدی: تصادف دو قلاده یوز پلنگ ایرانی با خودروهای عبوری در دو استان کرمان و یزد در هفته گذشته، بار دیگر نگرانی از انقراض زودهنگام آخرین بازمانده های یوزایرانی را شدت بخشید. این نگرانی زمانی دوچندان شد که پایگاه خبری سبزپرس اعلام کرد تنها در یک روز ( پنجشنبه 6 آذر ماه) دو یوز پلنگ قربانی جاده سازی های غیر استاندارد ایران راه در مناطق حفاظت شده شدند.

صبح روز 6 آذر ماه نخست لاشه یک یوز ایرانی در کنار جاده یزد- شیراز که از قلب منطقه حفاظت شده «کالمند و بهادران» عبور داده شده، یافت شد و ساعاتی بعد در شامگاه این روز، لاشه یک یوز دیگر باز هم در کنار جاده و این بار در محور راور - کرمان کشف شد .

کارشناسان علت مرگ هر دوی این یوز پلنگ ها را ضربه سنگین ناشی از برخورد با خودروهای عبوری در جاده عنوان کرده اند. این درحالی است که کم شدن ناگهانی دو یوز از جمعیت کوچک باقیمانده یوزپلنگ‌ها، در نوع خود می تواند یک فاجعه به حساب آید.

بدین ترتیب شمار یوزپلنگ هایی که در مدت یکسال و نیم اخیر در اثر برخورد با خودروها کشته شدند به 4 قلاده افزایش یافت که 3 قلاده از آنها فقط در منطقه حفاظت شده کالمند و بهادران یزد توسط خودروهای عبوری زیر گرفته شدند .

یوزپلنگ آسیایی که زمانی در سراسر قاره آسیا از فلسطین اشغالی تا هند پراکندگی داشت امروز در سراسر این قاره منقرض شده و تنها جمعیت محدودی از این گونه در ایران باقی مانده، از این رو بسیاری از کارشناسان آن را یوزپلنگ ایرانی خطاب می کنند.

یوزپلنگ سریع‌ترین دونده روی زمین و یکی از معدود گربه سانان جهان است که از قلمرو وسیعی برخوردار است. این گونه جانوری به دلیل شکار بی رویه و تخریب زیستگاه‌های دشتی و استپی در بسیاری ازمناطق ایران منقرض شده و از آنجا که انقراض آن، به عنوان یکی از بزرگترین پستانداران ایران، می تواند در نوع یک فاجعه برای تنوع زیستی کشور و جهان به شمار آید، لذا از سال 1380 با کمک مالی و فنی برنامه عمران سازمان ملل، صندوق تسهیلات جهانی و صندوق جهانی حیات وحش، پروژه ای به منظور حفاظت از زیستگاه‌ها و آخرین بازمانده های یوزپلنگ آسیایی در ایران آغاز بکار کرد تاشاید روند انقراض یوزها کندتر شود .

اما با وجود همه تلاش های صورت گرفته توسط کارشناسان و محیط بانان محیط زیست، این گونه جانوری همچنان با تهدیدات بسیاری مواجه است که ادامه حیات این جانور را با بحران مواجه ساخته است. هرچند در این میان گاهی خبرهای خوشی هم از زیستگاه‌های یوز می رسد و اینکه محیط بانان موفق می شوند تصاویری امیدوار کننده از گروههای 3 تایی یا 4 تایی یوزها را بر روی دوربین ثبت کنند، اما در نهایت هرگونه کاهش جمعیت این‌چنینی در اثر دخالت های انسانی، حتی اگر محدود به دو فرد هم باشد، باز هم یک عامل تهدید کننده به شمار می رود.

به گفته مهندس جورابچیان ، مدیر پروژه حفاظت از یوز آسیایی، در حال حاضر پیش بینی می شود حدود 60 قلاده یوزپلنگ در ایران باقی مانده باشد اما چرای بی‌رویه دام ، کمبود طعمه های یوز همچون آهو و قوچ و میش در زیستگاه‌ها و احداث جاده های متعدد در مناطق زیست یوز و در محل کریدورهای این جانور ، نسل این گربه سان کمیاب ایرانی را در خطر قرار داده است .

 پروژه حفاظت از  یوز پلنگ ارزیابی می شود
7 سال از آغاز بکار پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی می‌گذرد و در این مدت بالغ بر یک میلیون و 600 هزار دلار توسط سازمان ملل و دولت ایران برای حفاظت از زیستگاه‌های یوز ایرانی هزینه شده است، هرچند این پروژه در ابتدا برای 4 سال تعیین شده بود اما به درخواست سازمان محیط زیست این پروژه دو سال دیگر هم تمدید شد و بعد از گذشت دو سال همچنان به کار خود ادامه می دهد .

به خدمت گرفتن نیروهای محیط‌بان جدید برای بالابردن ضریب امنیتی زیستگاه‌های یوز، آموزش جوامع محلی برای همکاری در پروژه نجات آخرین بازمانده های یوز ایران، شناسایی مناطق جدید که احتمال زیست یوز در آنجا نیز وجود دارد، نصب گردنبدهای ردیاب بر روی دو یوزپلنگ، تهیه نقشه پراکندگی یوزهای ایران ، نصب دوربین های تله ای در برخی مناطق برای عکاسی از یوزها،  تهیه فیلم از یوز به مدت یک ساعت و تهیه بیش از 150 قطعه عکس از این جانور نمونه ای از تلاش های صورت گرفته کارشناسان پروژه حفاظت از یوزپلنگ ایرانی در این مدت بوده است و امروز این پروژه توسط یک ارزیاب ملی و یک ارزیاب بین المللی قرار است ارزیابی شود.

دکتر علیزاده، عضو هیئت علمی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، به عنوان ارزیاب ملی انتخاب شده و «ارس برایتن موزر»، رییس گروه گربه سانان اتحادیه جهانی حفاظت (IUCN) نیز ارزیاب بین المللی است که دوهفته قبل به ایران سفر کرد تا بعد از بازدید از زیستگاه‌های یوز و بررسی اقدامات صورت گرفته توسط کارشناسان ایرانی ، گزارش نهایی خود را به سازمان ملل ارائه کند. اما «موزر» ارائه هرگونه اطلاعات از این ارزیابی را منوط به اتمام مطالعات و بررسیهایش در ایران عنوان کرد.

 «موزر»: از ساخت جاده در مناطق زیست یوز جلوگیری شود
رئیس گروه گربه سانان اتحادیه جهانی حفاظت در گفت‌وگو با خبرآنلاین درباره تلفات جاده ای یوزپلنگ ها و اینکه تنها از ماه مارس 2007 تاکنون 4 یوزپلنگ طبق گزارش های رسمی در اثر برخورد با خودروها کشته شدند، گفت: جانورانی که نیازمند زیستگاههای وسیع هستند و از قلمرو گسترده ای برخوردارند عمدتا در نتیجه عبور جاده ها از داخل زیستگاه و برخورد با خودروها آسیب می بیننند و این جاده ها بر روی زیستگاه تاثیرات بسیار بد و مخربی را به جا می گذارد. اما در مورد تلفات جاده ای یوز ایرانی دو مورد را باید در نظر داشت؛ در یک مورد ممکن است دو جمعیت نزدیک به هم از یوزها در یک منطقه حفاظت شده داشته باشیم که به نظر من در چنین مواردی از ساخت جاده در چنین مناطقی کلا باید جلوگیری شود. در نقطه مقابل هم ممکن است دو تا جمعیت کاملا مجزا از یوز داشته باشیم و حالا یک جاده هم از بین این دو جمعیت عبور داده شود. در این میان ما نمی دانیم که آیا اساسا بین این دوجمعیت رفت و آمدی وجود دارد و اگر وجود دارد به چه منظور و کی و چطور این رفت و آمدها صورت می گیرد . چنانچه رفت و آمدی بین این دوجمعیت صورت می گیرد عمدتا نقطه رفت و آمد ثابت است که در اکولوژِی به انها کریدور می گویند.

وی افزود: در چنین مواردی باید جمعیت ها را به گونه ای قوی مدیریت کنیم که خودش بتواند از دست رفتن افراد جمعیت را جبران کند و دیگر اینکه جاده ها را طوری طراحی کنیم که اگر بیرون از زیستگاه نیستند لااقل شرایط ترافیکی خاصی را برایش قائل شویم و مردم را آگاه کنیم یا محد ودیت سرعت بگذاریم تا مرگ و میر یوزپلنگ ها را به حداقل برسانیم .

 تکثیر در اسارت مردود است
«موزر» درباره طرح تکثیر در اسارت یوزپلنگ ایرانی که بعضا از سوی برخی مدیران سازمان محیط زیست شنیده می شود به خبر آنلاین گفت: اتحادیه جهانی حفاظت عموما توصیه می کند که تکثیر در اسارت برای گونه هایی که به شدت در معرض خطر انقراض قرار دارند صورت پذیرد ولی به شرطی که این نوع تکثیر دراسارت ضرری را متوجه جمعیت های آزاد نکند و فقط برای حفاظت از گونه مورد نظر بکار رود .

وی افزود: با توجه به مطالعاتی که شخصا در مورد یوز داشتم به اعتقاد من حفاظت از زیستگاه یوز و حفاظتا ز طعمه های این جانور خیلی بهتر از تکثیر در اسارت است چراکه تکثیر در اسارت فقط به این معنی نیست که جمعیت ها را در اسارت حفظ کنیم بلکه استفاده از این روش نیازمند یک مدیریت قوی و خوب برای کنترل ژنتیک جمعیت است و با توجه به تجربیاتی که وجود دارد تکثیر یوز در اسارت تقریبا غیر ممکن است و عموما صورت نمی گیرد .

موزر در ادامه درباره انجام کلونینگ در مورد یوز ایرانی نیز گفت: کلونینگ دراینجا هیچ معنا و جایگاهی ندارد به خاطر اینکه هزینه اش اینقدر زیاد است که با این پول می توان زیستگاهها را به شکل درست حفاظت کرد. در کلونینگ یعنی اینکه شما یک شخص دیگری را با همان ویژگی های ژنتیکی درست می کنید و این اصلا مثبت نیست پس در نظر داشته باشید که کلونینگ با تکثیر در اسارت تفارت دارد . کلونینیگ یک کپی برداری از ژنها است ولی در روش «تکثیر در اسارت» ژنها بین جمعیت تبادل می شود.

وی مهمترین عامل تهدید جمعیت یوز ایرانی را کاهش طعمه عنوان کرد و گفت: به نظر من مهمترین تهدید یوز آسیایی در ایران کاهش جمعیت طعمه هاست. در مورد گربه سانان بزرگ دو مورد هست که جمعیت شان راتهدید می کند . یکی شکار مستقیم و دیگری کاهش جمعیت طعمه که خوشبختانه الان شکار مستقیم وجود ندارد ولی مشکل یوز ایران کاهش طعمه است. برای کاهش جمعیت طعمه هم سه عامل می توان برشمرد . نخست شکار مستقیم علفخواران چه بی مجوز و چه با مجوز ، رقابت غذایی بین دام اهلی و گونه های علفخوار وحشی، و شرایط آب و هوایی و خشکسالی که زیستگاه علفخواران را از بین می برد که ما نمی‌توانیم هیچ کنترلی روی بارش و خشکسالی داشته باشیم ولی در دومورد دیگر می توان با مدیریت این موارد را کنترل داشت .

با این همه و با وجود تلاش ماموران گارد محیط زیست برای حفاظت از یوز ایرانی ، اما نسل یوزپلنگ همچنان در مخاطره است چرا که احداث جاده های متعدد در زیستگاههای یوز ( که منجر به تکه تکه شدن زیستگاه و از بین رفتن کریدورهای زیستی می شود) ، صدور مجوز چرای دام در زیستگاهها ( که منجر به کاهش جمعیت علفخواران می شود)، احداث برخی معادن و تاسیسات و راههای مربوط به آن در زیستگاههای یوز همچنان به عنوان خطرات بالقوه زیستگاههای یوز ایرانی را تهدید می کند.

یوزپلنگ ایرانی، میراث ملی و طبیعی ما ایرانیان است که حفظ آن در ردیف فرهنگ و زبانمان باید جدی تلقی شود. شاید اگر دیر بجنبیم دشت های ایران دیگر هیچوقت شاهد حضور یوزها نباشد و یوزپلنگ نیز همچون شیر ایران و ببر مازندران که برای همیشه منقرض شدند، از روی کره خاکی محو شود .  

مسابقه جهاني عكاسي از حيات وحش 2008 با انتخاب بهترين عكس‌هاي سال در بخش‌هاي سراسري، ويژه، بزرگسالان، كودكان و نوجوانان و انتخاب مخاطبان برگزار شد.

اين مسابقه همه ساله توسط موزه تاريخ طبيعي به صورت جهاني برگزار مي‌شود.

مهندس کامران زلفي‌نژاد در گفت‌وگو با خبرنگار «محيط زيست» خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، افزود: گاوبانگي اصطلاحي است که کارشناسان و متخصصان رفتار شناسي جانوري به آواهاي اين پستاندار در هنگام جفت‌گيري اطلاق مي‌کنند.

وي تصريح كرد: در اين فصل مرال نر سرمست بوده به دنبال تشکيل حرمسرا براي خود است و براي رسيدن و حفظ قلمرو مبارزات سختي بين مرال هاي ماده در مي گيرد که گاه اين درگيري خونين مي‌شود.

مدير کل محيط زيست گيلان اظهار داشت: جفت‌گيري مرال معمولا از اواسط شهريور تا نيمه مهر ماه صورت مي‌گيرد در اين فصل بين نرها جدالي سخت جهت تعيين قلمرو در مي گيرد به گونه‌اي که در اکثر مناطق زيست آنها، صداي نرها که به «گاو بانگ» مشهور است شنيده مي‌شود.

زلفي‌نژاد در خصوص ويژگي‌هاي مرال خاطرنشان کرد: اين پستاندار که به نام گاو کوهي نيز شناخته مي‌شود يکي از سه گونه گوزن موجود در ايران است. مرال بزرگترين گوزن ايران بوده و عمدتا در جنگلهاي مناطق کوهستاني زندگي مي کند که با توجه به غناي اکوسيستمي گيلان و وجود جنگلهاي بي‌نظير هيرکاني اين استان يکي از مهمترين زيستگاههاي اين گونه با ارزش حيات وحش به حساب مي‌آيد.

وي يادآور شد: متاسفانه طي سه دهه گذشته به دليل شکار بي‌رويه و عدم نظارت دقيق بر روي فرآيند شکار غيرقانوني جمعيت مرال بيش از 70 درصد کاهش يافته و تا سال 1380 طي سرشماري‌هاي به عمل آمده تعداد آن در مجموعه استان گيلان به کمتر از 100 رأس رسيد.

زلفي‌نژاد با بيان اينکه تخريب جنگل و تبديل آن به مجمع الجزاير منفک از يکديگر به واسطه فعاليتهاي شرکتهاي مقاطعه کار جنگل، به شدت امنيت جمعيت اين گونه را مورد تهديد قرار داده است، گفت: متاسفانه محدود شدن زيستگاه اين جانور و قرار گرفتن در معرض اصوات ناشي از تعريض جاده‌ها و تخريب جنگل علاوه بر کاهش ميل مرال به جفت‌گيري، بارداريهاي آن را نيز گاه ناموفق مي‌كند، چرا که استرسهاي موجود در زيستگاهها مي‌تواند عادات عمومي جانور را تغيير دهد.

مدير کل محيط زيست گيلان تصريح کرد: خوشبختانه در 4 سال گذشته به دليل افزايش تعداد پايگاه‌هاي سرمحيط باني در مناطق مرال خيز استان و تبليغات و فرهنگسازي مداوم در جهت حفظ اين گونه مهم به نظر مي‌رسد، از شيب تند تخريب جمعيت اين گونه کاهش يافته و مشاهده گاه به گاه گله‌هاي اين گونه در مناطق شکار ممنوع که تا 5 سال پيش ميسر نمي‌كرد حاکي از آرامش نسبي مناطق بوده است.

گفتني است پراکنش اين گونه حمايت شده در دنيا در اروپا، شمال غربي آفريقا، آسيا و امريکا است که در استان گيلان نيز اين گونه در معرض خطر انقراض قرار دارد و با متخلفين شکار اين جانور برخورد جدي قانوني انجام مي‌شود.

تاکنون طي چند سال اخير در استان گيلان چند باند فعال شکار غيرقانوني اين گونه شناسايي و متلاشي شده‌اند و در سطح جهاني نيز با اين پديده برخورد شديد قانوني صورت مي‌گيرد، اين گونه هم اکنون در ليست قرمز IUCN قرار گرفته است.

سيد افشين قطبي

 يك اسطوره و قهرمان ملي و امپراطور

خواهند ماند

خبر تكان دهنده بود . قطبي از ايران رفت

حداقل همه فكر مي‌كردند  كه امپراتور پس از باخت يا تساوي مقابل پيكان قزوين بارش را ببندد و برود اما اين اتفاق نيفتاد يا بهتر بگويم زودتر افتاد. اما به راستي چرا قطبي رفت؟ در اين 24 ساعت كه از رفتن افشين گذشته همه درباره رفتن او و اينك او به نوعي به پرسپوليس بي‌وفايي كرده حرف مي‌زنند اما كسي به اين سوال مهم فكر نمي‌كند كه چرا امپراتور رفت؟ پرسپوليس را پس از سال‌ها قهرمان ليگ‌برتر كرد تصاوير ثانيه به ثانيه آن بازي تراژيك مقابل سپاهان هنوز جلوي چشم همه هواداران پرسپوليس است، حتي منتقدان قطبي پس از قهرماني پرسپوليس او را جاودانه دانستند. اما جاودانگي قطبي ديري نپاييد. امپراتور به دلايل گوناگوني رفت. دلايلي كه شايد كساني كه نزديك پرسپوليس بودند بهتر از آنها با خبر باشند.
 طرفداران كاشاني و استيلي عليه قطبي
دوشنبه همين هفته هيات مديره پرسپوليس با سرمربي پرسپوليس تشكيل جلسه دادند تا قطبي پس از مدت‌ها آنچه دردل داشت را به زبان بياورد و همان اول كار بگويد كه ديگر قادر به همراهي پرسپوليس نيست استعفاي شفاهي او در حالي با مخالفت شديد مديرعامل و اعضاي هيات مديره باشگاه پرسپوليس روبه‌رو شد كه قطبي پرده از رازي بزرگ برداشت:«پس از بازي پرسپوليس- صبا طرفداران كاشاني و استيلي آدم فرستادند تا من و خانمم را اذيت كنند، آنها حتي شيشه ماشينم را شكستند تا يورم حسابي بترسد.» راز قطبي آنجا شنيدني تر شد كه امپراتور با غم‌ و غصه خاصي گفته بود:«همين آدم‌ها حتي با برخي از بازيكنان اصلي تيم صحبت مي‌كردند كه با من كار نكنند.» احتمالا اعضاي هيات مديره پرسپوليس حسابي تعجب كرده‌اند؟
 پاي عادل فردوسي‌پور هم وسط است
قطبي در ادامه اين جلسه غم‌انگيز از عادل فردوسي‌پور برنامه 90 گله كرده و گفته است:«پس از پخش برنامه 90 كه در آن ماجراي آمدن دوكارمو و گذشته‌اش به شدت زير ذره بين قرار گرفت و مردم و افكار عمومي عليه من شدند و من را دلال ناميدند. آن برنامه باعث شد كه دوكارمو و ماركو از پرسپوليس بروند و من تمركز ذهني‌ام را از دست بدهم.» سرمربي پرسپوليس باز هم از برنامه 90 گله كرد:«حتي در برنامه هفته بعد 90 هم عادل فردوسي‌پور دست از سر ماجراي حضور دوكارمو در پرسپوليس برنداشت تا من بيشتر دلال جلوه كنم و نزد افكار عمومي بيشتر تخريب شوم.»
 دلايل ديگر
به اين دو دليل اصلي مي‌شود دليل‌هاي زيادي را اضافه كرد، شايد آمدن لوكا بوناچيچ، جذب رحمان رضايي بدون رضايت قطبي، بيرون گذاشتن ميثاق معمارزاده از ليست و اختلافات در هيات مديره قطبي را مجاب كرد كه از دوشنبه تا چهارشنبه فكرهايش را بكند و به قول ليدرهاي عصباني پرسپوليس كه ديروز در تمرين پرسپوليس در حمايت از رفتن قطبي براي افشين پيرواني شعار افشين امپراتور ... سردادند فرار را بر قرار ترجيح دهد. حالا همه فهميدند كه قطبي اختيارتام مي‌خواست. درست مثل فصل پيش كه به تدريج محمدرضا ماماني شيث رضايي، مرزبان و پس از قهرماني پرسپوليس استيلي را كنار گذاشت.  اما در اين فصل او دخالت‌هاي هيات مديره را ديد قطبي حتما پيش خودش فكر كرده كه اين مهم‌ترين فرصت براي واكنش است. اما چه كسي روز چهارشنبه را براي خروج از ايران به قطبي پيشنهاد  داده است؟
 مشاور هلندي قطبي ناكام شد
آقاي رولف، كه قرار بود به عنوان دستيار قطبي در پرسپوليس دست به كار شود در اين روزها به قطبي مشاوره مي‌داده است. يك منبع آگاه در باشگاه پرسپوليس با اشاره به اين نكته گفت:«قطبي اگر قصد رفتن داشت بايد طبق قانون و همچنين مفاد داخل قرارداد 14 روز قبل به هيات مديره خبر مي‌داد. اما مثل اينكه مشاور هلندي ايشان سرمربي پرسپوليس را مجاب كرده تا قبل از پايان نيم‌فصل پرسپوليس را به مقصد دوبي ترك كند.»
 قطبي چقدر گرفته؟
درحالي‌كه داريوش مصطفوي اعلام كرده كه سرمربي پرسپوليس از مبلغ قراردادش حدود 490 ميليون تومان گرفته است از داخل هيات مديره اين خبر به بيرون درز كرده كه قطبي از 800 ميليون تومان مبلغ قراردادش نزديك 700 ميليون تومان را دريافت كرده است! و اين يعني چيزي نزديك به 88 درصد. ليگ هم هنوز به نيم فصل نرسيده است اما در جلسه روز دوشنبه هيات مديره قطبي درباره مسائل و مشكلات مالي‌اش هم صحبت كرده و حتي گفته باشگاه فيش موبايل من را پرداخت نكرده است و اين باعث شده تا موبايلم قطع شود.» اما مثل اينكه باشگاه طبق قرارداد در قبال پرداخت فيش موبايل امپراتور مسئوليتي نداشته است.