در حالي كه از ارائه طرح قرق‌هاي اختصاصي به سازمان محيط‌‌زيست سه سال مي‌گذرد، مقرر شد تا پيش‌نويس آن به زودي راهي شوراي عالي محيط‌زيست ‌شود.

طرح قرق اختصاصي شكار كه قرار است طبق گفته سازمان محيط‌زيست از مناطق آزاد تحت مديريت اين سازمان شروع ‌شود براي حفاظت، تكثير و پرورش گونه‌هاي جانوري به طور آزمايشي در 4 منطقه اجرا مي‌شود. در اين طرح اين مناطق مورد حفاظت ويژه قرار مي‌گيرند، نيروها و امكاناتي از سوي بخش خصوصي براي حفاظت از محيط‌زيست در آنها به كار گرفته مي‌شوند و نيروهاي محلي به عنوان محيط‌يار با اين طرح همكاري مي‌كنند.

4 منطقه حيدريه در خراسان شمالي، ورجين در ارتفاعات البرز در شمال تهران و بخشي از طالقان با هدف پرورش و نگهداري قوچ و ميش و منطقه سهرين زنجان و غميشلو در استان اصفهان با هدف پرورش و تكثير آهو براي قرق اختصاصي در نظر گرفته شده‌اند.

طرح قرق اختصاصي كه يكي از بسترهاي اجراي تورهاي تماشاي حيوانات به حساب مي‌آيد، باعث تكثير و پرورش علمي گونه‌ها در طبيعت و حفظ زيستگاه و جمعيت آنها مي‌شود. در اين طرح بخش خصوصي به كمك سازمان محيط زيست مي‌آيد و مناطقي را تحت مديريت خود و با نظارت سازمان محيط‌زيست اداره مي‌كند.

افشين كرمي معاون اداره نظارت و بازرسي، اولويت واگذاري مديريت مناطق حفاظت‌شده به بخش خصوصي را مناطق آزاد زيست‌محيطي مي‌داند و مي‌گويد:«ابتدا از مناطق آزاد شروع مي‌كنيم. اگر نتيجه كار با بخش خصوصي در اين مناطق مثبت بود، راه براي ورود به مناطق حفاظت‌شده ديگر هم باز خواهد شد.»

چندي پيش نيز اسماعيل رمضاني، رييس اداره نظارت و بازرسي خبر از تجهيز گارد حفاظتي به امكانات مدرن داده و گفته بود كه پاسگاهها صاحب خودروهاي دو ديفرانسيل مناسب و قوي خواهند شد و سلاحهاي مجهز به كمك نيروهاي گارد مي‌آيد و پاسگاهها به سيستم مونيتورينگ تجهيز مي‌شوند.

در صورت تحقق طرح قرقهاي اختصاصي شكار، شاهد دگرگوني‌هايي در وضعيت حيات‌وحش خواهيم بود كه مي‌تواند به حفاظت و بهره‌برداري پايدار از گونه‌ها كمك كند. تكثير، پرورش و حفاظت جزو وظايف قرق‌داران به حساب مي‌آيد.


تورهاي تماشاي حيوانات بهترين روش بهره‌برداري از مناطق تحت قرق است. در فصل شكار و در صورت حضور حيوان نر و مسن(تروفه) با نظارت محيط‌زيست مجوز شكار صادر مي‌شود. در فصول ديگر تورهاي تماشاي حيوانات منبع درآمد قرق‌بانان خواهد بود.

عرصه‌هاي محيط‌زيست ايران حدود 13 ميليون هكتار است. مناطق حفاظت‌شده، پارك‌هاي ملي، تالابها و مناطق ويژه جزو قلمرو اين سازمان به حساب مي‌آيد. قرق خارج از اين مناطق آغاز مي‌شود و به گفته كرمي در صورت موفقيت مجري به مناطق حفاظت‌شده منتقل مي‌شود.

شركتهاي متقاضي براي فعاليت در اين عرصه نخست بايد طرحشان را به تاييد سازمان ميراث و گردشگري رسانيده و طي تفاهمنامه دو سازمان كارشان را آغاز كنند. تكثير، پرورش و حفاظت جزو وظايف قرق‌داران به حساب مي‌آيد. هنوز درباره ميزان سرمايه لازم براي ورود به قرق اختصاصي اطلاعاتي منتشر نشده است. ولي پيش‌بيني مي‌شود، داشتن سابقه علمي و اجرايي يكي از شرايط ورود به عرصه سرمايه‌گذاري در اين مناطق است.

از آنجا كه حيات‌وحش ايران منحصر به فرد است و تنوع زيستي فلات پهناور ايران به تنهايي عاملي بزرگ براي تورهاي ورودي به شمار مي‌رود، طرح قرق اختصاصي شكار مي‌تواند دريچه‌اي نو براي ورود علاقه‌مندان به طبيعت ايران و آغاز بهره‌برداري‌هاي اكوتوريستي باشد، زيرا سرمايه‌گذاران به ياري محيط‌زيست مي‌آيند و به طور حتم در افزودن تجهيزات و تعداد تروفه‌هاي_شكارهاي ركورد ورزشي_ سالانه نقش مهمي دارند.

آمريكايي‌ها در سال 2002 بالغ بر 17 ميليارد دلار از تورهاي تماشاي پرندگان عايدشان شد. در سال 2003 بيش از 14 ميليون نفر ژاپني براي تماشاي حيات‌وحش به مسافرت پرداختند.حيات‌وحش ايران صندوق ذخيره ارزي نهفته‌اي است كه مي‌توان بدون آسيب‌رساندن به طبيعت از آن بهره‌برداري كرد. ايجاد زيرساخت‌هاي ارزان در كشور براي كسب درآمدهاي هنگفت از راه‌اندازي تورهاي تماشاي حيوانات و پرندگان ضرورت دارد. ايران با 164 پستاندار و 515 پرنده توانايي بالقوه و بي‌نظيري براي جذب ثروت‌هاي اكوتوريست‌هاي دنيا دارد.


كاميل جعفري از بانيان طرح قرق اختصاصي درباره حيات‌وحش ايران مي‌گويد:« تا همين چند سال پيش منطقه خوش‌ييلاق «سرنگتي» ايران ناميده مي‌شد. ولي بهره‌برداري بي‌برنامه موجب وارد شدن لطمات جبران‌ناپذيري شد. با وجود قرق اختصاصي بهره‌برداري روال منظمي پيدا مي‌كند. شرايط اقليمي ايران برخي مواقع باعث گردهم‌آيي گونه‌هاي متعددي در اين خطه شده است كه در نوع خود ثروتي بي‌بديل به حساب مي‌آيد. اگر شكار و مناطق مختلف در راستاي توسعه اقتصادي بر اساس رعايت موازين زيست‌محيطي، مديريت شود، ايرانيان ثروت اندوخته زيادي به دست مي‌آورند. در طرح قرقهاي اختصاصي منابع درآمدي براي مردم محلي و سرمايه‌گذاران به وجود مي‌آيد كه مي‌توان براي نگهداري و پرورش گونه‌ها هزينه كرد.»

پيش‌بيني مي‌شود با اجراي طرح قرقهاي اختصاصي در اين مناطق چند هكتاري، روستاييان و جوامع محلي صاحب شغل‌هايي با درآمد مكفي ‌شوند. جوانان ورزيده شده در كوه و دشت، تحت‌نام «محيط يار»، شانه به شانه محيط‌بانان در طبيعت به حفاظت از گونه‌ها بپردازند. روي رفتار حيات‌وحش دقيق ‌شوند و ضمن آموزشهاي تئوري، تجارب ارزنده‌اي به دست آورند.

علاوه بر راهنما، امكانات اقامتي از جمله نيازهايي است كه در طرح قرق اختصاصي گنجانده شده است. در واقع زيرساخت‌ اين قبيل تورها در برابر درآمد حاصل از آن بسيار ناچيز است. بسترسازي فرهنگي در اولويت نخست اين طرح قرار دارد.

دكتر "هرمز اسدي" اكولوژيست ايراني كه كارنامه‌اي درخشان از اجراي پروژه‌هاي بين‌المللي دارد، درباره روش‌هاي اجرايي تور تماشاي پرندگان مي‌گويد: «بايد كار ميداني شكل بگيرد. نمي‌شود از پشت ميزها براي گونه‌هاي جانوري تعيين‌تكليف كرد. راهنمايان بايد آموزش‌هاي كافي ديده باشند.»


وي ضمن اشاره به دوره‌هاي آموزشي مي‌گويد:«حدود 6 ماه در تيپ هوابرد، دوره ديدم تا بتوانم در طبيعت زندگي كنم و بدون آسيب‌رساني به حيات‌وحش روي گونه‌ها به مطالعه بپردازم.اغلب راهنمايان تورگرداني ما فاقد توانايي لازم براي اجراي تورهاي تماشاي پرندگان و چرندگان و گوشتخوارانند. آموزش آنان همراه با تنظيم طرح قرق‌هاي اختصاصي از ملزومات است.»

از ديگر مزاياي اجراي طرح قرق‌هاي اختصاصي آن است كه اجازه ورود شكاركش‌ها به منطقه سلب مي‌شود، چرا كه محيط‌يار و محيط‌بان همه جا حضور دارند. امكان حفظ گونه‌ها افزايش مي‌يابد و به تبع آن از تروفه‌هاي بيشتري برخوردار خواهيم شد. در فصول غيرشكاري نيز تورهاي تماشاي حيات‌وحش اجازه ورود شكاركش را نمي‌دهند. از نظر كارشناسان اكوتوريسم و دوست‌داران طبيعت تمامي اين نكات بيان‌كننده نياز به طرحي جامع و كامل مانند طرح قرق شكار است كه هم در حفظ‌ و گسترش حيات‌وحش ياري‌رسان باشد و هم اين قابليت كم‌نظير ايران را به درآمدزايي برساند.